Kojagiri Pournima : देवी लक्ष्मीचा जन्मदिवस कोजागिरी पौर्णिमा

कोजागिरी पौर्णिमा (Kojagiri Pournima) ही आश्विन महिन्यातील पौर्णिमा आहे, जी शरद ऋतूतील सर्वात महत्त्वाची पौर्णिमा मानली जाते.

कोजागिरी पौर्णिमेची पौराणिक कथा आणि देवतांची भूमिका

कोजागिरी पौर्णिमा (Kojagiri Pournima) ही आश्विन महिन्यातील पौर्णिमा आहे, जी शरद ऋतूतील सर्वात महत्त्वाची पौर्णिमा मानली जाते. “कोजागिरी” या शब्दाचा अर्थ आहे “कोण जागा आहे?” असा विश्वास आहे की या रात्री देवी लक्ष्मी पृथ्वीवर संचार करतात आणि जे लोक जागे राहतात त्यांना समृद्धीचे आशीर्वाद देतात. या दिवशी चंद्र पृथ्वीच्या सर्वात जवळ असतो आणि त्याच्या किरणांमध्ये विशेष औषधी गुणधर्म असतात असे मानले जाते.

पौराणिक कथेनुसार, या रात्री देवी लक्ष्मी आणि देव कुबेर पृथ्वीवर येऊन भक्तांच्या श्रद्धेची परीक्षा घेतात. जो कोणी जागृत राहून त्यांचे स्मरण करतो, त्याच्या घरात धनधान्य आणि ऐश्वर्याची वृद्धी होते.

कोजागिरी पौर्णिमा हा आश्विन महिन्यातील शुक्ल पक्षातील महत्त्वाचा हिंदू सण आहे. या दिवशी देवी लक्ष्मीचा जन्मदिवस मानला जातो. पौराणिक कथेनुसार, समुद्र मंथनातून देवी लक्ष्मी प्रकट झाली होती, ज्यामुळे या दिवशी तिची विशेष पूजा केली जाते.

        कथानकानुसार, एक सावकार होता ज्याला दोन मुली होत्या. त्या दोघीही पौर्णिमेचा उपवास करत असत, पण मोठी बहिण श्रद्धापूर्वक करत असताना लहान बहिण अर्धवट करत असत. त्यामुळे लहान बहिणीच्या मुलांची मृत्यू होत असे. ती दुःखी झाली असता, एका ब्राह्मणाने तिला उपवास नियमानुसार करण्याचा सल्ला दिला. तिने त्यानुसार करताच तिला चांगले फल मिळाले.

         पौराणिक महत्त्वानुसार, कोजागिरी रात्री लक्ष्मीदेवी चंद्रमंडळातून पृथ्वीवर येतात, आणि ‘को जागर्ति?’ म्हणजे “कोण जागा आहे?” असा विचारून जे जागे असतात, त्यांना अमृताचा प्रसाद मिळतो. याचा अर्थ जो व्यक्ति ज्ञानासाठी सजग आणि सजग असतो तोच खराखुरा जागृत आहे, आणि त्यालाच लाभ प्राप्त होतो.देवतांची भूमिका कोजागिरीमध्ये महत्वाची आहे.

हेही वाचा : ‘प्रथम वंदू श्री गणेशा’ : सर्व देवांपूर्वी गणरायाचं पूजन का होतं?

समुद्र मंथनाच्या कालखंडात देव आणि दैत्योंनी एकत्र येऊन अमृत काढला. त्या मंथनात अनेक महत्त्वाच्या देवतांमध्ये भगवान विष्णू, ब्रह्मा, महादेव आणि इंद्र यांचा समावेश होता. या मंथनातून कामधेनू गाय, वारुणी देवी, पारिजात आणि शीतल किरणे असलेला चंद्र यांसारखे महत्त्वाचे घटक प्रकट झाले.

या दिवशी लक्ष्मी पूजनाचे विशेष श्लोक आणि विधी करून देवीची उपासना केली जाते. त्यामुळे सणाचा आध्यात्मिक, धार्मिक व सांस्कृतिक महत्त्व मोठा आहे, तसेच लोकांना जागरूक आणि सजग राहण्याची प्रेरणा दिली जाते.

हेही वाचा : विजयादशमी (दसरा) – इतिहास, महत्त्व, प्रथा व भारतातील विविध परंपरा

कोजागिरीच्या पौराणिक कथेत प्रमुख पात्रं

वलित — प्राचीन काळातील एक संस्कारी, पण गरिबा ब्राह्मण होता. त्याची पत्नी त्याला त्रास देत होती आणि चोरी करण्यासाठी प्रोत्साहित करत होती. एकदा श्राद्ध केलेल्या पूजेत ठेवलेले पिंडे पत्नीने विहिरीत फेकून दिले. यामुळे वलित दु:खी होऊन जंगलात गेला.

नागकन्या — जंगलात वलिताला भेटणाऱ्या नागकन्या या देवमय व्यक्ती होत्या. त्या ब्राह्मणाला लक्ष्मीला प्रसन्न करण्यासाठी कोजागिरीचा उपवास करण्याचा सल्ला देतात.

लक्ष्मी माता — या दिवशी देवी लक्ष्मीचा जन्मदिवस मानला जातो. ती कोजागिरीच्या रात्री पृथ्वीवर येऊन प्रसन्नतेने भक्तांसाठी आशीर्वाद वाटते.

वलिताची पत्नी — नकारात्मक भूमिकेत असून ती वलितावर त्रास देत असे, पण नंतर कोजागिरी व्रतानंतर तिच्या मनात बदल होतो.ही कथा भक्तिपूर्ण असते आणि या पात्रांच्या माध्यमातून उपवास, भक्ती, शुद्धता आणि लक्ष्मीची कृपा याचे महत्त्व दर्शवले जाते.

प्रथा आणि परंपरा

कोजागिरी पौर्णिमेच्या दिवशी अनेक विधी-परंपरा पाळल्या जातात:
१. रात्रभर जागरण: भक्त रात्रभर जागे राहून लक्ष्मी पूजन, भजन-कीर्तन आणि धार्मिक कथा ऐकतात. या रात्री जागे राहणे हे समृद्धीचे प्रतीक मानले जाते.
२. चंद्रदर्शन आणि खीर प्रसाद: या दिवशी दुधात तांदूळ शिजवून खीर बनवली जाते आणि ती चंद्रप्रकाशात ठेवली जाते. असा विश्वास आहे की चंद्रकिरणांमुळे खीरमध्ये अमृततत्व येते. नंतर ही खीर प्रसाद म्हणून वाटली जाते.
३. लक्ष्मी पूजन: घरात लक्ष्मी पूजन करून धनधान्य आणि समृद्धीची कामना केली जाते. सोने-चांदी, धान्य आणि नाण्यांची पूजा केली जाते.
४. व्रत आणि उपवास: अनेक भक्त या दिवशी उपवास करतात आणि चंद्रोदयानंतर प्रसाद घेतात.
५. दान-धर्म: गरीबांना अन्न, वस्त्र आणि दक्षिणा देण्याची परंपरा आहे.

वैज्ञानिक दृष्टिकोन
आधुनिक विज्ञानाच्या दृष्टीने कोजागिरी पौर्णिमेचे काही वैज्ञानिक आधार आहेत:
१. चंद्रकिरणांचे परिणाम: शरद ऋतूतील या काळात वातावरण स्वच्छ असते आणि चंद्रकिरणे अधिक प्रभावीपणे पृथ्वीवर पडतात. या किरणांमध्ये विशिष्ट तरंगलांबी असते जी शांतता आणि मानसिक स्थैर्य आणण्यास मदत करते.
२. खीरचे औषधी गुणधर्म: दूध, तांदूळ, साखर आणि मेव्यांच्या मिश्रणाने बनलेली खीर पौष्टिक आहे. चंद्रप्रकाशात ठेवल्याने ती थंड होते आणि पचनास सुलभ होते. शरद ऋतूत शरीराला पौष्टिक आहार आवश्यक असतो.
३. जागरणाचे फायदे: रात्रभर जागे राहून ध्यान, भजन करणे हे मानसिक आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे. सामूहिक जागरणामुळे सामाजिक संबंध दृढ होतात.
४. ऋतू संक्रमण: वर्षा ऋतूनंतर शरद ऋतूत शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती वाढवणे गरजेचे असते. या काळातील विधी-परंपरा आरोग्य राखण्यासाठी उपयुक्त आहेत.

🌕✨ कोजागिरी पौर्णिमेच्या या शुभ दिवशी चंद्राच्या divine किरणांमध्ये kheer ठेवून Lakshmi Maate ची puja करा! This auspicious night घेऊन येतो prosperity, health आणि happiness! तुम्हा सर्वांना आणि तुमच्या family ला Kojagiri Pournima च्या खूप खूप शुभेच्छा! 🪔🙏 May Goddess Lakshmi bless you सर्वांना! 🌙💫